حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
466
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
و أبو الحسن بن محمّد بن احمد بن يحيى بن أبى البغل « 1 » ، چون ببلاد جبل آمد تا دستور بندد ، و قوانين نهد ، نامهء نوشت بعلىّ بن عيسى - در روزكار وزارت حامد بن عبّاس « 2 » - كه عبيد « 3 » اللّه بن سليمان او را در سنهء اربع و ثمانين و مائتين « 4 » بجبل فرستاده است ، و او را فرموده است كه ابتدا باصفاهان كند ، و دستورى كه يحيىء بن هرثمه در سنهء ستّين و مائتين « 5 » بسته است باطل كرداند ، و دستورى ديكر ظاهر و روشن ، بحسب اقتضآىء زمان و حال و وقت ، مجدّد و نو كرداند . و ميان او و ميان اهل اصفاهان مناظرات بسيار رفت ، و اهل اصفاهان از كرانىء ضرائب « 6 » و وضآئع اموال خراج - جون مساحت كردند و بپيمودند - تظلّم نمودند ، و شكايت كردند از دور امر خراج ، و با سر كرفتن آن ، و تضعيف « 7 » و زيادتى در آن ، و عاجز شدن از قيام بذانج بر ايشان لازم و واجب شده از وظيفهء خراج ، با وجود اجتماع و اتّفاق مردم ، بر پاكيزكى و زيادتى ، و نشو و نموّ زمينهآىء اصفاهان ، و بر آنك اراضى اصبهان بر اراضى
--> ( 1 ) . ؟ ( 2 ) . حامد بن العباس از كارگزاران عالى رتبه دار الخلافة بغداد در دوره خلافت المعتضد باللّه عباسى بود ، طبرى در حوادث سال 278 هجرى آورده است : ( و لإحدى عشرة خلت من هذه السنة ( يعنى سال 278 ) وليّ حامد بن العباس الخراج و الضياع بفارس ، و كانتا في يد عمرو ابن اللّيث الصّفاري ، و دفعت كتبه بالولاية الى أخيه احمد بن العباس ، و كان حامد مقيما بواسط ، لأنّه كان يليها و كور دجلة ) . ( 3 ) . در اصل : ( عبد اللّه ) ضبط شده كه خطاست ، و صحيح آن ( عبيد اللّه ) است ، و او عبيد اللّه بن سليمان بن وهب ، كاتب المعتضد باللّه عباسى ( نگاه كنيد به : تاريخ طبرى ، حوادث سال 284 هجرى ) . ( 4 ) . سال 284 هجرى . ( 5 ) . سال 260 هجرى . ( 6 ) . ضرائب : جمع ضريبه ، به معناى ماليات . ( 7 ) . تضعيف : مضاعف و دو برابر كردن .